RADAR+ Online

Word Abonnee

tekst: Liddie Austin | fotografie: Annemarijne Bax

_AMB2680_as_Smart_Object-1_1.jpg

Hemelbestormers: Hedy d'Ancona

Activist en feminist Hedy d’Ancona klimt opnieuw op de barricades, ditmaal voor de ouderen. ‘Houd toch op met die compassie’, zegt ze. ‘Wij zijn niet zielig. Neem ons serieus. Gelijkwaardigheid, daar gaat het om.’

Hedy d’ancona (81) is socioloog en sociaal geograaf, feministe, oud-minister en -staatssecretaris, medeoprichter van het maandblad Opzij, en nog veel meer. In haar Socrateslezing van 2017 hield ze een pleidooi voor de emancipatie van ouderen. Ze was getrouwd met kunstenaar Aat Veldhoen, die eind vorig jaar overleed. Hedy d’Ancona woont in Amsterdam.

bestelnu

Hedy d’Ancona smeert een boterham in de keuken van haar huis in Amsterdam. ‘Ik probeer goed te eten, anders krijg je zo’n oude kop.’ Sinds de dood van haar man, schilder Aat Veldhoen eind vorig jaar, is ze aan een nieuw hoofdstuk van haar leven begonnen. Het scheelde natuurlijk dat ze in de ruim twintig jaar die hun relatie duurde allebei hun eigen huis hadden aangehouden, en dat d’Ancona ook altijd haar eigen activiteiten had. ‘Aatje zei weleens voor de grap: ‘Ik ben met een stewardess getrouwd.’ Daarmee bedoelde hij dat ik altijd aanwaaide en weer vertrok. Dat is nu een zegen. Ik hoef mijn leven niet opnieuw op te bouwen. Toen Aatje er nog was, maakte ik liever geen afspraken voor
’s avonds, maar nu kan dat weer. Ik neem meer werk aan, ik ga vaak met mijn dochter Hadassah naar het theater, ik eet met vrienden. Maar het is wel kaal zonder Aatje, zeker nu de zon weer schijnt. Wat jammer dat hij er niet meer is, denk ik vaak, wat zou hij genieten van de zomer.’
In beige jeans en op witte gympen gaat ze me voor naar de woonkamer. Haar leven lang staat ze al op de barricades, eerst voor de vrouwen­emancipatie, nu voor de ouderen. ‘Ik vind het wel een ­logische ontwikkeling’, zegt ze. ‘Ouderen staan ook op een bepaalde manier aan het begin van hun ­emancipatie. Het zijn er steeds meer en er bestaat een betuttelend beeld van ons.’


Welk beeld bedoel je?


‘Het gaat altijd om tekortschietende zorg, pyjama­dagen, wat er ons allemaal wordt afgepakt. Dat is geen aantrekkelijk beeld. Ouderen zijn zielig en eenzaam, en moeten met compassie behandeld worden. Alsof er niet ook eenzame jongeren zijn. En waarom zou ik met compassie benaderd ­moeten worden alleen omdat mijn hart al zolang is blijven kloppen? Ik presenteer nog weleens wat en dan word ik soms aangekondigd met: “Ze is al 81!” Daarop barst de zaal in applaus los. Vreselijk! Ik zeg meteen dat ik daar helemaal niet van ben gediend. Wat kan ik eraan doen dat ik zo oud ben? Jongere mensen moeten me behandelen op een manier waarop ik het gevoel krijg dat ik serieus word ­genomen. Ze zouden geïnteresseerd moeten zijn in wat mij beweegt zoals ik geïnteresseerd ben in wat hen beweegt. Dat vind ik veel meer op z’n plaats dan compassie. Gelijkwaardigheid, daar gaat het om.’


Voel je je forever young?

‘Nee, daar moet ik ook niet aan denken: oma in de ballenbak. Ik voel me echt 81. Ik kan geen sprintje meer trekken als de tram dreigt te vertrekken en ik daar 25 meter van ben verwijderd. Ik heb een nieuwe heup, die al een keer gerenoveerd is, en ik voel dat ook de andere heup binnenkort vervangen moet worden. Er zijn dus wel lichamelijke gebreken, maar ik ben natuurlijk gezegend met een hoofd dat het nog goed doet. Dankzij de medische wetenschap worden mensen nu heel oud, en een consequentie daarvan is dat ook relatief veel mensen hun hoofd verliezen. Dat is erg treurig. Maar let wel: slechts vier procent van de ouderen zit in een instelling. De rest van de ouderen leeft dus zelfstandig. Over hen heb ik het. Die mensen hoeven niet forever young te zijn, maar willen aardig oud worden.’


Hoe word je aardig oud?

‘Zelfontplooiing en zelfbeschikking zijn daarbij de sleutel-
begrippen, volgens mij, net als bij de vrouwenemancipatie destijds. Voor wat de zelfontplooiing betreft is kunst belangrijk. Mensen gaan op deze leeftijd vaak iets in de culturele sfeer doen omdat ze daar vroeger geen tijd of geen geld voor hadden. Dat is heel goed, vind ik, daarom ben ik ook ambassadeur voor Lang Leve Kunst, het platform over kunst- en cultuurparticipatie voor ouderen. Onderzoek heeft aangetoond dat naar kunst kijken of zelf aan kunst doen het leven van mensen positief beïnvloedt.’


En hoe zit het met zelfbeschikking?

‘Wij feministen streden voor de legalisering van abortus: baas in eigen buik. Nu strijd ik met ouderen voor het recht om zelf te bepalen wanneer ons leven is voltooid. Ik ben voorstander van Waardig Levenseinde, het initiatief voor een wetsvoorstel van Pia Dijkstra dat nu helaas weer voor een tijd in de la ligt omdat er christelijke partijen in de regering zitten. Ik ken mensen die vrijwillig een punt achter hun helemaal nog niet onaangename leven hebben gezet. Ze waren bij hun volle verstand, ze deden leuke dingen, ze hadden hun kinderen en kleinkinderen om zich heen en geen geldzorgen. En toch dachten ze op een ­gegeven moment: het is genoeg geweest, ik ga niet zitten afwachten totdat het minder wordt. Dat vind ik bewonderenswaardig. Om vragen voor te zijn: ik weet niet hoe ze een einde aan hun leven hebben gemaakt. Ik vind alleen dat het wettelijk mogelijk gemaakt moet worden.’


Heb je zelf iets geregeld?

‘Ik heb mijn huisarts gevraagd me te helpen als het zover is, ik ben lid van de Nederlandse ­Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde, ik heb alle ­papieren ingevuld. Ik heb gedaan wat ik kan, maar ik ben me ervan bewust dat zolang het wettelijk niet is geregeld ik niet zeker weet of het gaat ­lukken. Het zou de kwaliteit van mijn leven en dat van een heleboel andere ouderen een stuk verbeteren als die Waardig Levenseinde-wet was ingevoerd. We grijpen heus niet meteen naar de pillendoos, maar puur de gedachte dat je zelf kunt bepalen waar voor jou de grens ligt, geeft rust. En het is niet verplicht, hè. Niemand hoeft het te doen en ik heb alle respect voor mensen die zoiets in strijd achten met hun religieuze overtuigingen. Maar je moet er wel zelf voor kunnen kiezen. Het irriteert me dat fundamentalistische christenen zo dwarsliggen. Ze hebben altijd hun mond vol van respect voor ouderen, maar als wij zeggen dat we zeggenschap willen over ons levenseinde, zeggen zij: jullie weten niet wat je zegt. Jullie zijn gewoon eenzaam of al een beetje malende. Dat vind ik respectloos: dat onze wens niet serieus wordt genomen.’

Wat je tegenwoordig weleens hoort is dat
ouderen zich door hun omgeving onder druk gezet voelen om plaats te maken voor de volgende generatie, terwijl ze daar zelf nog helemaal niet aan toe zijn.
‘O ja? Ik maak dat nooit mee. Integendeel: ik zie kinderen dankzij de participatiewet abnormaal veel tijd en energie besteden aan de verzorging van hun oude ouders. Als er weleens gedoe is in ­verzorgingshuizen over de zorg, gaan kinderen protesteren. Zij lijken meer aan het leven van hun ouders te hangen dan de ouders zelf. Ik zie dus geen druk vanuit de samenleving op ouderen om de eer aan zichzelf te houden, maar ik kan die waar­neming niet met cijfers staven.’

Ik moest denken aan toen jij drie jaar geleden
bij Zomergasten zat en presentator Thomas
Erdbrink zoiets suggereerde over Aatje: of je
hem na zijn herseninfarct niet een pil van Drion had willen geven.
‘Dat was toch idioot? Het was notabene naar aanleiding van een fragment dat ik had laten zien om het begrip zelfbeschikking te illustreren: dat je niet gaat omdat een ander dat wil, maar dat dit bij uitstek een beslissing is die het ­individu neemt en waarin de omgeving zich moet ­schikken. En toen vroeg die Erdbrink of het weleens bij me was opgekomen om ... Hij had er dus helemaal niks van begrepen.’

Hoe kun je dat zelfbeschikkingsrecht bij
ouderen waarborgen?
‘Er moet altijd zorgvuldig worden bekeken of euthanasie inderdaad echt de wens is van degene die de aanvraag doet of dat die onder druk van de omgeving tot stand is gekomen. Dat is ook in het voorstel van Pia opgenomen. Er zal altijd wel een grijs gebied blijven. Je loopt het risico dat je na de diagnose alzheimer te lang wacht om de knoop door te hakken. Dan kun je hebben ondertekend wat je wilt, maar kan het toch niet doorgaan. Een arts moet vragen: wilt u dood? Iemand met alzheimer antwoordt dan vaak: nee, hoezo? Die herinnert zich de brieven en verklaringen die hij of zij heeft ondertekend niet meer. En krijgt dus geen euthanasie. Daar ben ik het overigens mee eens, dat kun je als arts niet doen.’

Als oudere moet je dus vechten voor je zelf­beschikkingsrecht?
‘Je moet voor jezelf blijven opkomen, ja. Een gevoel van eigenwaarde hebben. Daar kun je tot op hoge leeftijd aan werken, hoor. Als gezonde ­oudere kun je misschien een beetje vergeetachtig worden, maar zolang je niet echt een ziekte in je hoofd hebt, zoals alzheimer, blijven je hersens zich tot op hoge leeftijd ontwikkelen, heb ik begrepen, mits ze daartoe worden uitgedaagd. Het is wat Erik Scherder zegt: blijf bewegen, blijf leren, blijf naar kunst kijken. Om terug te komen op de ­compassie waarmee ouderen behandeld zouden moeten ­worden: dat is dus ook niet uitdagend. Je moet juist bijblijven! Ter wille van mijn zoon en mijn kleinzoon lees ik alles over Ajax, terwijl me dat weinig interesseert. Maar anders valt er voor hen geen gesprek met mij te voeren. Dit is maar een voorbeeld, maar zo is het wel. Je moet aan jezelf blijven werken om een leuke gesprekspartner te blijven. En zo kan meer zelfontplooiing ook tot meer zelfbeschikking leiden.’




Sluiten

INHOUDSOPGAVE
Mis het nieuwe nummer niet!
inhoud_032019.png