RADAR+ Online

Word Abonnee

tekst: Loethe Olthuis | fotografie: Maja Petri

maja-petric-_qxSLvYXJTQ-unsplash.jpg

Getest: tomaten

Trostomaten, cherrytomaten, vleestomaten, snoep­tomaatjes; de supermarkt heeft veel verschillende soorten in de aanbieding. Maar welke zijn het lekkerst en het sappigst? Ons panel proeft. ‘Ik proef een zoetje en een zuurtje, precies goed, maar dat velletje, nee!’

 1bestelnu

Het panel
Loethe Olthuis, culinair onderzoeksjournalist
Ron van Dijk, biologisch-dynamische groente- en tomatenteler
Frank Tjao, ICT’er en hobbykok
Monique Koolen, fijnproever uit het onderwijs
Leontine van Rossum, beleidsmedewerker UWV
Patrick Verkuil, software engineer, beginnend proever

De proeverij

We hebben blind elf verschillende soorten tomaten geproefd, waaronder vijf grote soorten: vleestomaten, romatomaten, coeur de boeuf-tomaten en twee soorten biologische trostomaten. Daarnaast twee middelgrote ‘cocktailtomaten’: Tasty Toms en biologische cocktailtomaten. En ten slotte vier soorten kleine kers- of cherrytomaatjes: Juanita-tros-
tomaatjes, honing-trostomaatjes, gemengde losse snoeptomaatjes en biologische trostomaatjes. Het waren allemaal ronde rode rassen, op de snoeptomaatjes na: die waren eivormig en gemengd in kleur (rood, geel, oranje). Zes soorten kwamen uit de supermarkt, twee soorten kwamen van de groentespeciaalzaak en drie van het biologisch-dynamische groentebedrijf Groenland van teler Ron van Dijk. Hoewel Ron zelf in het proefpanel zat, wist hij absoluut niet of, en zo ja, welke van zijn tomaten we zouden meenemen. Door de manier van ­presenteren was het ook vrijwel onmogelijk om de verschillende tomatensoorten te herkennen: de tomaten zijn los (dus niet aan de tak) en in parten of gehalveerd aan de proevers geserveerd. Alleen de gemengde snoeptomaatjes zijn ook heel geproefd. Belangrijkste criteria bij het proeven waren de smaak, sappigheid, geur en consistentie. Ook gebruiksmogelijkheden werden meegenomen.


Hoe duurzaam zijn de tomaten?

Welke tomaten moet je nou kiezen: Spaanse of ­Nederlandse? Uit duurzaamheidsoogpunt lijkt deze vraag simpel: hoe dichterbij, hoe beter! Toch is dat niet helemaal waar. Alle tomaten in Nederland worden geteeld in verwarmde kassen, ook de biologische. Dat kost veel energie, waardoor het soms duurzamer is om tomaten per vrachtauto uit Spanje te halen, waar ze in onverwarmde tunnelkassen worden geteeld. Aan de andere kant wordt de groenteteelt in kassen in Nederland steeds energiezuiniger door toepassing van warmte§­krachtkoppelingen en aardwarmte. Bovendien wordt er ook bij de gangbare tomatenteelt steeds ­minder gespoten: zo worden er bijvoorbeeld sluip­wespen ingezet om witte vlieg te bestrijden. Door dit alles worden Nederlandse tomaten steeds duurzamer. Vooral rassen met een hoge opbrengst, zoals ‘gewone’ tomaten, vleestomaten, romatomaten en cherry­tomaatjes vallen het hele jaar door in klimaatklasse A of B. Check hiervoor de Groente- en Fruitkalender van ­Milieu Centraal: ­groentefruit.milieucentraal.nl (ook als app).


Het begon met een klein groengeel exemplaar


Er zijn honderden tomatenrassen: groot, klein, rond en peervormig, rood, geel, zwart, wit en zelfs gestreept. Maar de stammoeder van de tomaat komt uit Midden- en Zuid-Amerika. Daar werden al voor de jaartelling kleine groengele tomaatjes gekweekt, al kenden de Inca’s en Maya’s waarschijnlijk ook al spontaan ontstane rode en oranje kruisingen. De Spaanse conquistadores namen de eerste tomatenplanten mee naar Europa: ­aanvankelijk als sierplant. Pas halverwege de 18de eeuw ontdekte men in Italië en Zuid-Frankrijk dat de rijpe besjes niet alleen eetbaar, maar ook erg lekker waren. De tomaatplanten deden het bovendien fantastisch in het mediterrane klimaat. Vanaf die tijd zijn telers druk aan het kruisen en veredelen geslagen, met als resultaat de huidige rijkdom aan maten, kleuren en vormen. Hoewel we nu vaak denken dat juist de kleine gele cherrytomaatjes ‘modern’ zijn, is het in feite zo dat de grote rode rassen pas veel later zijn ontstaan.


En hoe gezond is-ie?

Alle groenten zijn gezond, maar tomaten hebben nog iets extra’s. Naast vitamine C, caroteen (pro-vitamine A), vitamine B1, vitamine B2, vitamine B6 en kalium, fosfor en magnesium bevatten tomaten de rode kleurstof lycopeen. Lycopeen is een antioxidant en beschermt onder andere tegen de schadelijke werking van stoffen als (tabaks)rook, uitlaatgassen en uv-straling, mogelijk zelfs ook tegen ­prostaatkanker. Lycopeen wordt het beste door je lichaam ­opgenomen als je de tomaten in combinatie met vet (olie) hebt verhit. Daardoor is tomatensaus een betere bron van lycopeen dan rauwe tomaten. Overigens bevatten tomaten­­loof en onrijpe, groene tomaten de gifstof tomatine. Beperk je dus tot rijpe tomaten.

 

Smaaktomaten?

‘De smaak van tomaten hangt af van een aantal factoren: het ras, de rijpheid op het moment van plukken en de samenstelling van de bodem’, zegt teler Ron van Dijk. ‘Zo worden gangbare tomaten altijd op glaswol of andere substraten geteeld en biologische tomaten in de volle grond. Dat geeft naar mijn mening een vollere smaak.’ De meeste supermarkten geven tegenwoordig een smaakadvies, gebaseerd op het suikergehalte van de soort. Helaas klopt het niet altijd omdat de tomaten bijvoorbeeld niet rijp genoeg zijn geoogst. De iets minder zoete soorten zoals roma- en grote trostomaten zijn geschikt voor warme gerechten zoals soep, saus, pastaschotels. Stevige tomaten als coeur de boeuf en vleestomaten zijn prima voor enkelvoudige salades met een pittige dressing. Zoetere soorten, zoals cherry- en cocktailtomaatjes zijn vooral bedoeld om uit de hand (als snoepalternatief) of als ingrediënt in een ­gecombineerde salade te eten: dan zijn zoetheid en aroma veel belangrijker. Tenslotte is het seizoen belangrijk. Gangbaar geteelde Nederlandse tomaten zijn er het hele jaar rond. ’s Winters worden ze met kunstlicht bijgelicht om te kunnen rijpen. Bijlichten mag overigens niet bij biologische teelt, waardoor het seizoen van Nederlandse biologische tomaten van april tot november loopt. Maar bijlichten en verwarmen zijn niet hetzelfde als zonlicht en -warmte: ­Nederlandse tomaten zijn ’s zomers aanmerkelijk smaakvoller dan ’s winters.


Van Wasserbombe naar Tasty Tom

Vroeger waren alle tomaten gewoon tomaten. In grote hoeveelheden te telen en lang houdbaar. Maar Nederlandse tomaten kregen een steeds slechtere reputatie: weliswaar goedkoop, maar ook smakeloos en waterig. In Duitsland, onze grootste afnemer, kregen ze de bijnaam ‘wasserbombe’, waterbom. Dat gaf tuinder Ton Janssen in 1994 het idee om een nieuwe, speciaal voor smaak ‘ontworpen’ tomatensoort een eigen naam te geven: Tasty Tom. Tasty Toms waren ook de eerste tomaten die niet los, maar aan de steel werden verkocht, als ‘trostomaten’. Een slimme zet, omdat het loof ook veel geur afgeeft en de tomaten pas geoogst worden als de laatste vrucht gaat kleuren/rijpen, wat meestal een betere smaak geeft. De Tasty Toms waren zo’n succes, dat steeds meer tuinders zulke speciale ‘smaaktomaten’ gingen telen. Vooral kleinere rassen, zoals Tommies, mini-romatomaatjes (San Marzano), cocktailtomaatjes en honingtomaatjes werden populair.

Coeur de boeuf, een stevige Fransman

Iedereen die ooit op vakantie in Frankrijk is geweest, kent ze: de grote, prachtig geribbelde coeur de boeuf- of ossenhart-tomaten. Ze zijn lekker stevig en heerlijk fris en aromatisch. Helaas zijn ossenhart-tomaten in Nederland vaak een teleurstelling: melig en zacht. De oorzaak is bijna altijd een gebrek aan kennis van de leverancier/winkel/supermarkt. Coeur de boeuf-tomaten rijpen namelijk van binnenuit: ze zijn op hun top als de buitenkant nog iets groenig is. Helemaal rode ossenhart-tomaten zijn simpelweg overrijp.


De conclusie

Dat hadden we nog niet eerder meegemaakt: een test met maar liefst drie producten op een gedeelde eerste plaats en twee producten op een gedeelde derde plaats! Opvallend is het verschil tussen de grote tomatenrassen en de cocktail- en cherrytomaatjes: de grote jongens scoorden over het algemeen lager dan de kleinere soorten. Waarom, is niet ­duidelijk. Misschien werden ze onrijp geplukt? Een ander ­verschil: hoewel de kleine maat ‘winkeltomaten’ als Tasty Toms, Juanita’s en snoep- of honingtomaatjes goed scoorden, viel de beoordeling van de biologische tomaten van de kwekerij vaak toch hoger uit. Dat viel met name op bij de biologische trostomaten van de supermarkt die een zesje scoorden en de bio-trostomaten van de kweker die een 8,5 behaalden. Hoe kan dat? ‘Van welk ras de bio-trostomaten uit de supermarkt waren, kan ik niet zeggen’, zegt teler Ron van Dijk. ‘Maar ze leken niet zo rijp. Dat is meteen het probleem als je contracten met supermarktketens afsluit. Die eisen een vast aantal kilo’s per week en soms, bijvoorbeeld als het weer tegenvalt, dwingt dat je om ook de minder rijpe exemplaren te plukken om de gevraagde hoeveelheid te halen. Zelf lever ik aan natuurwinkels en biologische supermarkten zoals Ekoplaza. Die vragen een veel kleiner volume en bovendien hoef ik alleen tomaten te leveren die ik oogst als ze optimaal rijp zijn. De ene week zijn dat tien pallets, de volgende week, als het warmer en zonniger is, misschien wel twintig. En ten slotte zit er bij grote supermarktketens vaak nog een extra handelsstap tussen.’




Tros-honingtomaatjes

datum indiening: di 10 sep 2019, 15:33

Herkomst: Nederland. Gekocht: groentewinkel Peter Ultee, Houten. Prijs: € 16,60 per kilo. 

CIJFER: 8-

Loethe: ‘Ook absoluut geen foute tomaatjes, vergelijken wordt lastig. Deze zijn zowel zoet als pittig.’ Ron: ‘Niet buitengewoon, maar zeker smaakvol.’ Frank: ‘Lastig om te ­vergelijken. Heerlijke zoete tomaat, goed schilletje.’ Leontine: ‘Een heel goed standaard tomaatje, inderdaad lekker pittig. Maar of-ie beter is dan de andere?’

GettyImages-944790394.jpg