Radar+ Online

Word Abonnee

Tekst: Jean-Pierre van de Ven | Illustratie: Peter van Straaten

telst.png

Breken met de familie

Dag vader dag moeder, dag zuster Ursula, ik zie ’t hier niet zitten, ik ga naar Amerika… Nou ja, emigreren hoeft niet meteen. Toch is het verstandig – en soms zelfs noodzakelijk – om een tijdje radicaal afstand te nemen van je familie als de spanningen te hoog oplopen. Wat vrienden en hulpverleners ook mogen zeggen.

Als kinderen waren ze onafscheidelijk, Gerard en zijn broer Jan. Kwajongens: belletje trekken, fikkie stoken, bomen klimmen. Later samen achter de meisjes aan. Ook na hun trouwen bleef de band hecht, tot dat telefoontje in 2005. Gerard: ‘Jan belde omdat hij geld nodig had voor een project. Een buitenkans. Omdat hij zelf niet het hele bedrag op tafel kon leggen, vroeg hij me om mee te doen. Binnen een half jaar zou ik mijn geld terug ontvangen, met een mooie bonus. Ik heb meteen twintigduizend euro overgemaakt. Nou, had ik dat maar nooit gedaan. Ik heb mijn geld nog steeds niet terug. Maar het ergste is: Jan belooft al jaren dat het allemaal goed komt, maar hij doet er niets aan. We hebben al twee keer slaande ruzie gehad op familiefeestjes. Onze bejaarde ouders lijden eronder. Het liefst zou ik met hem breken. Maar ja, het blijft familie.’ Financiële geschillen kunnen familieverhoudingen ernstig in de war schoppen. Net als jaloezie tussen broers en zussen, verwaarlozing of negeren door ouders, of pesten door andere leden van het gezin of van de familie. Soms leidt zo’n situatie er inderdaad toe dat broers of zussen met elkaar breken, of zelfs dat ouders hun kinderen nooit meer zien. Dit laatste overkomt één op de vijf ouderparen in Nederland. Vaker blijven de spanningen als gevolg van een conflict jarenlang elk familiefeestje – verjaardagen, Kerstmis – verzieken. Want breken met je familieleden, dat doe je niet zomaar. Zelfs niet als ze je geld afhandig hebben gemaakt of onbetrouwbaar zijn gebleken. Je familie, die kies je niet, maar daar zit je wel mooi mee. Desnoods tot aan het bittere einde der tijden. Toch?

Doorsnee gezin; megaconflict
Gerard, een cliënt uit mijn praktijk, is afkomstig uit een doorsnee gezin dat nooit grote schokken beleefde. Er waren geen huwelijksproblemen. Er was geen armoe. Het gezin is nooit slachtoffer geworden van een misdaad, een natuurramp of een groot verkeersongeluk. Klaarblijkelijk kunnen de verhoudingen binnen zo’n gezin al behoorlijk verstoord raken als er zich een conflict voordoet. Hoe zou het dan gaan binnen families die het minder gemakkelijk hebben?

Ondraaglijke confrontaties
In het boek Breken met je ouders (Boom, 2012) beschrijft Marloes Hospes verschillende gezinssituaties: kinderen die slachtoffer worden van lichamelijke of emotionele mishandeling en van seksueel misbruik. En ouders die hun kinderen overheersen, waardoor zij amper de kans krijgen om zich te ontwikkelen. Er kan ook een symbiose ontstaan tussen ouders en kinderen. Dan raken kinderen langzamerhand in de verdrukking doordat ouders hun eigen levens te veel met die van hun kinderen vermengen. Of ouders die hun kinderen inzet maken van een vechtscheiding of die na de scheiding nauwelijks meer naar hun kinderen omkijken? Wat te denken van verslaafde ouders, of ouders met een licht verstandelijke beperking die niet in staat zijn om adequate zorg te geven aan hun kinderen? Voor kinderen die zo zijn opgegroeid, kan het ondraaglijk zijn telkens weer met hun ouders geconfronteerd te worden. Voor hun eigen ontwikkeling en voor die van hun eigen kinderen, de volgende generatie in de familie, is het verstandig en soms zelfs noodzakelijk dat zij breken met hun ouders. Eenvoudig is dat niet. Marloes Hospes vertelde me, toen ik haar ontmoette voorafgaand aan een tv-programma waarin zij vertelde over haar eigen ervaringen met breken met ouders, dat zij er jarenlang over had gedaan om tot haar beslissing te komen. Daarbij werd zij niet alleen gehinderd door andere leden van haar familie en door vrienden, maar ook door hulpverleners die allemaal van mening schenen te zijn dat een breuk te allen tijde dient te worden voorkómen. Hulpverleners hebben familiebetrekkingen meestal hoog in het vaandel staan. Iemand die depressief is, kan bijvoorbeeld veel huishoudelijke klussen niet uitvoeren. Dan is het fijn als deze taken tijdelijk worden overgenomen door een ander gezinslid. Maar een veilig thuis is voor iedereen van belang – ook als er geen psychische aandoeningen in het spel zijn.

Diepe jaloezie
Johanna is twee jaar ouder dan haar zus Karlijn. Karlijn is internist in een academisch ziekenhuis. Johanna werkt parttime als bibliothecaresse. Karlijn heeft drie kinderen en is gelukkig getrouwd. Johanna heeft een reeks van ongelukkige liefdes beleefd en haar kinderwens is onvervuld gebleven. Tijdens gesprekken met mij over haar liefdesleven stuit Johanna op een diep gevoelde jaloezie. Ze is jaloers op het gelukkige leven van haar zus Karlijn. Johanna gunt haar zus alles, maar ze vindt ook dat Karlijn van jongs af aan werd voorgetrokken door hun ouders. Karlijn was altijd het brave kind, terwijl Johanna de neiging had haar kont tegen de krib te gooien. Zij voelt dat zij daarom minder werd gestimuleerd om zich te ontwikkelen dan haar zus, met alle gevolgen van dien. Johanna en ik nodigen haar ouders en haar zus uit voor een gesprek. Iedereen komt. Johanna’s vader heeft het hoogste woord. ‘Die meid had minister kunnen worden. Of hersenchirurg. In plaats daarvan zit ze nu de hele dag boekjes te stempelen. En waarom? Omdat ze niet van aanpakken weet.’ Als haar moeder zegt dat ze best trots is op het werk dat Johanna doet, zegt vader: ‘Ja, dat verbaast me niks, dat jij daar trots op bent. In jouw familie zijn ze nogal snel tevreden. Daarom zijn het ook allemaal klaplopers. Nou, je ziet wat ervan komt. Onze dochter moet als slapjanus door het leven gaan. Gelukkig hebben we Karlijn nog.’

Steeds in de verdediging
Zo wordt meteen duidelijk waardoor Johanna het vroeger moeilijk had en waardoor het nu nog steeds moeilijk is voor haar om met haar ouders om te gaan. De hooggespannen verwachtingen van haar vader geven Johanna permanent het gevoel dat ze tekortschiet. De gewoonte in het gezin om negatieve kritiek direct te uiten, maakt dat Johanna steeds in de verdediging werd en wordt gedrukt. Ook spelen verstoorde verhoudingen binnen het gezin een rol. Johanna’s ouders hebben vaak ruzie en gaan liefdeloos met elkaar om. De aandacht die uitging naar ruzies en spanningen ging af van de aandacht voor de kinderen. In het volgende gesprek, dat ik alleen met Johanna heb, zegt ze dat ze voor het eerst heeft ingezien dat zijzelf en haar zus allebei onder de gezinssituatie hebben geleden. Karlijn heeft zich altijd aangepast en gedaan wat haar ouders, vooral haar vader, van haar verlangde. Johanna deed het tegendeel, ze zocht de confrontatie. Door dit inzicht maakt Johanna’s jaloezie plaats voor het besef dat ze zich in haar leven te veel heeft laten leiden door het (negatieve) oordeel van haar ouders.

Kom maar op met die breuk
Zulke cliënten adviseer ik weleens om een poosje geen of weinig contact met hun familie te hebben, zodat zij zich goed kunnen losmaken. Dit losmaken kan de eerste stap naar volwassenheid zijn, of leiden tot persoonlijke groei. Dan, als cliënten daar zelf voor kiezen, kunnen de familiebanden weer worden aangehaald – maar dan op een gezondere, gelijkwaardigere manier. Voor Johanna was het niet nodig om het contact met haar familie te verbreken. Ze besloot zich meer te richten op persoonlijke ontwikkeling en zich minder aan te trekken van het oordeel van haar ouders. Gerard pakte het anders aan. Hij maakte duidelijk aan zijn broer Jan dat hij hem niet meer wilde zien vanwege de geldruzies. Daarop kwam Jan in actie. Hij leende elders het hele bedrag dat hij van zijn broer had ontvangen en gaf dat aan Gerard terug. De betrekkingen tussen de broers zijn daarna langzaam beter geworden. Soms leidt een stap in de ene richting (het contact verbreken) tot een beweging de andere kant op (hernieuwd contact). Alleen al daarom is een breuk met familieleden soms het overwegen waard.+




Deze website maakt gebruik van Cookies. Waarom? Klik HIER voor meer informatie.