RADAR+ Online

Word Abonnee

tekst: Anne Wieggers

GettyImages-881781502.jpg

Maak je tuin klimaatklaar

Wereldwijd en dus ook op dat hele kleine stukje aarde rondom je huis slaat de klimaatverandering toe. Haal de tegels eruit, bewerk de grond, plant de juiste bomen en planten en je maakt je tuin weerbaar.

 

2promo3nrs

Extreem weer komt steeds vaker voor. Klimaatverandering betekent hevige droogte en plant-roosterende zonkracht, maar ook ontwortelende stormen en buien die in korte tijd alles blank zetten. Hoe zorg je ervoor dat je tuin de gevolgen aankan en, beter nog, een toevoeging is voor de natuur? De herfst is het ideale jaargetijde om aan de slag te gaan. Als je niet te lang wacht, is de bodemtemperatuur nog hoog, slaan planten goed aan en maken ze volgend voorjaar een
vliegende start.


Alles begint bij de bodem

Grond is niet gewoon modder of zand, maar een ecosysteem waaruit dankzij de juiste behandeling veel voordelen zijn te halen. Goed bodemleven houdt planten stressvrij, zodat ze verschillende weersomstandigheden kunnen verdragen.
Schimmels en bacteriën zorgen voor een lichte grondstructuur waarin vocht vastgehouden kan worden maar ook overtollig vocht goed kan wegsijpelen. Wormen maken diepe verticale gangen en zorgen zo voor een goed gedraineerde grond.
Gebruik liever geen kunstmest of gif. Vermijd bij het tuincentrum de verpakkingen die ‘toegevoegde voedingsstoffen’ vermelden. Toevoegen van organisch materiaal – compost, oude, goed verteerde mest – helpt om de bodem te verbeteren. Een zware kleigrond kan bij zware regenval veranderen in een moeras met rottende planten. Vooral hier biedt het ruim toevoegen van compost uitkomst. Dit maakt de grond luchtiger. De compost door de grond spitten is niet nodig. Door het bodemleven mengt het zich vanzelf.
Extra bescherming geef je de tuin met een ongeveer 10 centimeter hoge laag ‘mulch’, bestaande uit compost, houtsnippers, bladaarde of zelfs grind. Het beschermt de grond tegen verschraling, uitdroging, kou en verzadiging. Tenzij je grind gebruikt, wordt ook deze laag vanzelf opgenomen door de bodem en moet die regelmatig worden aangevuld.


Kies slimme bomen

Een ‘klimaatbestendige boom’ is een boom die veel regen of juist droogte aankan, relatief veel luchtvervuiling opneemt of een grote verkoelende werking heeft. De truc is om de juiste boom voor de juiste plaats te selecteren – sowieso niet al te dicht bij je huis, want ze kunnen een behoorlijke hoogte bereiken. Bomen die goed tegen droogte kunnen zijn Acer platanoides (Noorse esdoorn), Acer rubrum (rode esdoorn), Ginkgo biloba (Japanse notenboom) en Celtis occidentalis (zwepenboom). De Japanse notenboom heeft als extra voordeel dat hij luchtvervuiling goed weet op te vangen.
Doordat er steeds vaker veel neerslag in relatief korte tijd valt, kan het zelfs voorkomen dat de tuin korte tijd onder water komt te staan. Een aantal bomen is hiertegen goed bestand. Denk bijvoorbeeld aan – de naam zegt het al – de moeraseik (Quercus palustris), Alnus (els) of Salix (wilg).
Bomen met veel poriën verdampen veel water en koelen hun omgeving sterker dan andere bomen. Ze zijn niet alleen fijn om tijdens hitte verkoeling onder te zoeken, ze kunnen tegen zowel droge als natte omstandigheden. Twee voorbeelden zijn de Alnus glutinosa (zwarte els) of Salix alba (schietwilg).


Geef die plant z’n eigen plek

Staat de juiste plant op de juiste plaats, dan overleeft hij extreem weer. Verdiep je dus goed in de grond. Is het zandgrond, kleigrond, zuur, of juist vol kalk? Een simpel PH-testje, online te bestellen (googel ph-test bodem), vertelt je veel over de grondwaarden in je tuin. Je voegt een beetje grond toe in een buisje en leest, net als tijdens scheikundeles op school, de kleurtjes af die staan voor een zure of kalkrijke grond. Eens goed om je heen kijken is ook een truc. Wat doet het goed in de rest van de straat? Staan overal gezonde rododendrons? Die doen het doorgaans goed in zure grond, grote kans dat ook jouw tuin zure grond heeft. Staan er lavendelplanten te bloeien, dan is de kans groot dat je op kalkrijke bodem tuiniert. De boerenhortensia (Hydrangea macrophylla) is een grappige graadmeter voor de bodemsoort. Bloeien ze roze, dan is de grond kalkrijk, bloeien ze blauw, dan is de grond zuur. Om de structuur van de grond te bepalen kun je het best je handen gebruiken. Maak een handje vol grond vochtig en bepaal of het makkelijk bindt. Hoe meer je er een vorm van kan maken, hoe meer klei het bevat. Het tegenovergestelde duidt op zandgrond. Kwekerijen hebben vaak veel kennis in huis over welke planten het in welke grondsoort goed doen en ze verkopen planten voor iedere situatie.


Droge grond? Diepe wortels!

Als je veel last hebt van droogte is het aan te raden diep wortelende planten te gebruiken. Die kunnen een stuk langer in hun eigen vocht voorzien omdat ze er beter bij kunnen. Met dit soort planten is sproeien vrijwel niet nodig.
Er zijn mooie en betrouwbare planten die vrijwel alle omstandigheden prima lijken te vinden, weet Hans Kramer van biologische kwekerij De Hessenhof in Ede. Planten die tegen droogte kunnen, zijn ook voor heftige regenval geschikt te maken door bij het aanplanten wat grind door het plantgat te mengen. Dit zorgt voor een goede drainage. Een voorbeeld van zo’n plant is Indigofera howellii. ‘Die produceert prachtige trosjes roze bloemen en bloeit lang. Met de kleine, geveerde blaadjes aan licht overhangende twijgen is dit een van de meest elegante heestertjes.’ Nog zo’n stevige, betrouwbare plant, is Tetrapanax, een tropisch ogende plant met grote bladeren. ‘Tetrapanax heeft een enorm effect in de tuin en heeft een flinke groeisnelheid. De ideale plant die voor verkoelende schaduw zorgt in de zomer en heel veel aankan.’ Siergrassen zijn uitermate geschikt voor extreem weer. Ze zijn niet kapot te krijgen. Kramer: ‘Kies bijvoorbeeld voor de Panicum ‘Dallas Blue’, je herkent hem meteen aan het brede, blauwgrijs loof, dat later in de zomer sierlijk overhangt. De wat roze getinte bloeihalmen verkleuren zilverig. Ze blijven tot diep in de winter aantrekkelijk.’ Een sterke plant die zorgt voor prachtige dieppaarse bloemen van het voorjaar tot diep in de herfst is Salvia guaranitica purpurea. Dikke houtige stengels zorgen ervoor dat de plant nooit omwaait, ook al wordt hij op goede grond wel twee meter hoog. Droogte en kou lijken geen vat op hem te krijgen. Welke planten kun je beter weglaten? ‘Tijdens de zomer van 2018 waren overal uitgedroogde en dode hortensia’s ‘Annabelle’ te zien’, zegt Kramer. ‘Die worden heel erg veel gebruikt, maar ze kunnen weinig aan en hebben heel veel water nodig.’


Tijd om bollen te planten

Kies de juiste bolgewassen en je hebt er na het planten geen omkijken meer naar. De herfst, vanaf september, is het ideale moment. Jan Willem Overmars van kwekerij De Warande in Laag-Keppel, gespecialiseerd in verwilderingsbollen en meerjarenbloeiers, geeft tips. ‘Verwilderingsbollen plant je voor de lange termijn. Ze zullen het eerste jaar nog niet voor spektakel zorgen, maar zoals de naam al doet vermoeden, gaan ze hun eigen gang en worden het er steeds meer.’ Een van de favorieten van Overmars is Tulipa bakeri ‘Lilac Wonder’. ‘Een tulpje dat heel dicht staat bij de tulp zoals die in de natuur wordt gevonden en daarom veel meer aankan.’
Heb je in de tuin wat nattere, zwaardere grond, dan raad hij de Narcissus poeticus var. Recurvus (dichtersnarcis) aan. Dit prachtige witte narcisje bloeit zacht wit en geurt heerlijk. Meerjarenbloeiers zijn ook ideaal voor de duurzame tuin. Ze gedragen zich als vaste planten en komen ieder jaar terug. ‘Een groot bijkomend voordeel van deze bollen is dat ze in het voorjaar bloeien en zich in de zomer, tijdens de ergste hitte en droogte, onder de grond bevinden. Zo is de kans groot dat ze moeiteloos terugkomen in het voorjaar, hoe heftig het weer ook was.’ Allium (sierui) en Camassia (Prairielelies) zijn hier mooie voorbeelden van.


Zet regentonnen neer

Hete zomers zorgen voor veel frustraties: wegterende planten, een geel gazon en het dwingende advies om niet te sproeien. Een oplossing is om met regentonnen, ingegraven watertanks en andere systemen zoveel mogelijk water op te vangen. Een fijne buffer waarmee je ook als het enorm droog is zonder schuldgevoel je planten kunt besproeien.
Dit artikel is in licht gewijzigde vorm eerder verschenen in NRC, november 2018.

Alle tips op een rij

  • Gebruik geen gif of kunstmest, maar liever organisch materiaal als compost.
  • Bomen maken het verschil. Kies een ‘klimaatbestendige’ boom die regen en/of droogte aankan en veel luchtvervuiling opneemt.
  • Bepaal met wat voor grond je te maken hebt, dan weet je ook wat je wel en niet moet planten.
  • De juiste planten overleven extreem weer, kwestie van goed kiezen.
  • Kies makkelijke bollen waar je geen omkijken naar hebt voor maandenlange bloei.
  • Vang water op in ingegraven watertanks, tonnen en andere systemen.



Sluiten

INHOUDSOPGAVE