Radar+ Online

Word Abonnee

tekst: Marte van Santen fotografie: iStockphoto

iStock_95956651_XXXLARGE.jpg

Werkt het placebo-effect echt?

Genezen van een medicijn met niks erin. Dat is, heel kort door de bocht het placebo-effect. Het werd decennia afgedaan als nep, een verzinsel van het brein. Maar nu blijkt dat een placebo écht lichamelijke veranderingen teweeg kan brengen. ‘Iedereen heeft een natuurlijke apotheek in zijn lichaam die hem bij de aanpak van klachten kan helpen.’

promo-banner-winter-2016-2

Prof. dr. Andrea Evers is hoogleraar gezond- heidspsychologie aan de Universiteit Leiden. Zij leidt daar de afdeling Gezondheids-, Medische en Neuropsychologie, die onderzoek doet naar het placebo-effect.

Het placebo-effect, dat is je beter voelen door een pil met niks erin, toch?
‘Het is veel méér dan dat. Het gaat om de posi­tieve effecten van een behandeling, die je niet kunt verklaren op basis van de behandeling zelf.’
Dat moet u even uitleggen.
‘Het draait allemaal om de verwachtingen die je van therapie hebt; die zorgen er mede voor of hij werkt of niet. Dat geldt als je iemand een nepmedicijn geeft, maar óók bij een echte pil of ingreep. Heel belangrijk is hoe de dokter met je communiceert. Wat voor uitleg hij je geeft, of hij naar je luistert, of je hem vertrouwt. Maar bijvoor­beeld ook of jij of iemand uit je omgeving al eerder positieve of negatieve ervaringen met een behande­ ling heeft opgedaan. En niet te vergeten de omge­ ving, zoals de inrichting van de spreekkamer of het ziekenhuis. Al die zaken beinvloeden ’t resultaat.’
Wacht even. Er is dus ook een placebo-effect bij een echte behandeling?
‘Zeker weten. Een medische behandeling zonder een placebo­effect bestaat niet. Je kunt je verwachtingen immers niet uitschakelen.’
Hoe zit dat dan?
‘Als je gelooft dat een behandeling gaat werken, stimuleert dat je hersenen om in actie te komen. Het gevolg is dat er allerlei lichamelijke processen in gang worden gezet. Het afweersysteem wordt bijvoorbeeld opgepord, of er worden stofjes aan­ gemaakt die pijn onderdrukken of je stemming verbeteren. Dat kan zelfs gebeuren als patienten een pil zonder werkzame stoffen krijgt. Vandaar dat een placebo, bijvoorbeeld een nep­pijnstiller of een nep­antidepressivum, wel degelijk veel kan uithalen. Hoe sterker de suggestie dat iets gaat helpen, hoe groter het effect. Bij een echte behandeling kan het placebo­effect als een soort ‘turbo’ werken en zo de uitwerking ervan flink versterken. Anders gezegd: je hoeft geen placebo te geven om het placebo­effect te benutten.’
Twee rode pillen graag
Twee placebopillen werken beter dan één. een grote pil werkt beter dan een kleine. een placebopil met een bekende merknaam op het doosje werkt beter dan een ‘anonieme’ pil. rode placebobillen werken beter tegen pijn dan andere kleuren. Voor kalmerende middelen geldt dat blauwe pillen juist weer beter werken dan rode. Een placebo-injectie werkt beter dan een placebopil. en een placebo-operatie is het meest doeltreffend. ‘Duurdere’ placebomiddelen hebben een grotere werking dan ‘goedkopere’. placebo’s waarvan de arts zegt dat die het beste werken, blijken in de praktijk ook effectiever. 
En als je juist helemaal niet in een behandeling gelooft?
‘Dan geldt hetzelfde. Vertrouw je je arts niet of ben je ervan overtuigd dat een therapie toch niets oplevert, dan verkleint dat de kans op succes enorm. Het nocebo­effect, noemen we dat.’
Wilt u zeggen dat mensen zichzelf kunnen genezen, of hun genezing zelf juist kunnen belemmeren?
‘Dat is te simpel. Maar het is wel zo dat iedereen een natuurlijke apotheek in zijn lichaam heeft die hem of haar bij de aanpak van klachten kan helpen.’
Hoe groot is het aandeel van je eigen verwach- tingen in het uiteindelijke resultaat van een behandeling?
‘Heel groot. Dat weten we uit medicatie­onder­zoek volgens het ‘dubbel blindprincipe’, waarbij noch de patient, noch de arts weet wie het echte medicijn krijgt en wie de neppil. Dan blijkt dat een placebo bijvoorbeeld bij de behandeling van pijn zeker de helft van het effect van een echte pijnstiller kan oproepen.’
Klopt het dat het placebo-effect zelfs kan werken als je wéét dat je een nepbehandeling krijgt?
‘Ja. Je kunt je je lichaam trainen om – in reactie op een placebo – bepaalde stofjes zelf aan te maken. Een voorbeeld. Onderzoekers lieten mensen met een allergie drie dagen lang een milkshake drinken en tegelijkertijd een anti- allergiemiddel innemen. Een week later kwamen ze terug en kregen ze alleen de milkshake, zonder medicijn. Wat bleek? De allergische reactie was wederom verlaagd. De hersenen hadden dus geleerd om in reactie op de milkshake zelf de ontstekingsremmende stof te produceren. Kortom, als iemand positieve ervaringen heeft met een behandeling, dan kan alleen de verwachting dat hij die weer krijgt een automatische reactie oproepen.’
Heb je daarna dan helemaal geen medicijnen meer nodig?
‘Nee, want als er geen koppeling meer is met de echte medicatie dooft het placebo-effect langzaam uit. In veel gevallen moet je dus echte medicijnen blijven geven, maar waarschijnlijk kan dat wel in lagere doses. Dat is een groot voordeel, zeker bij middelen die veel bijwerkingen geven. In een onderzoek bij mensen met de huidziekte psoriasis is de werking van deze aanpak al aangetoond. De patienten konden uiteindelijk toe met de helft van de hoeveelheid hormoonzalf.’
Conclusie: we overschatten het werkzame effect van medicijnen.
‘Ja, dat geloof ik zeker. Er zijn zo veel andere factoren die een rol spelen. Een groot deel van het resultaat draait om de arts-patiëntrelatie, niet om de pil. Het is zonde dat we daar in de zorg niet meer gebruik van maken.’
Wat kun je als patiënt zelf doen om zo veel mogelijk van het placebo-effect te profiteren?
‘Zoek een arts die je vertrouwt. Vraag door als je niet goed begrijpt waarom een therapie wordt voorgeschreven, of hoe die werkt. Wees je bewust van je verwachtingen en spreek die ook uit. Stem alleen in met medische besluiten waar je een goed gevoel over hebt. Aan een behandeling beginnen waar je zelf niet achterstaat, heeft weinig zin.’




Deze website maakt gebruik van Cookies. Waarom? Klik HIER voor meer informatie.