RADAR+ Online

Word Abonnee

Tekst: Jean-Pierre van de Ven | Illustratie: Peter van Straaten

HECHT-pleister.jpg

Mens durf te hechten

Moeite om een geliefde te vinden met wie je je echt verbonden voelt? Bang dat je partner je in de steek zal laten? Grote kans dat je last hebt van bindingsangst, van verlatingsangst of van allebei. Wees gerust, je bent niet de enige. En er is iets aan te doen!

Schermafbeelding 2015-05-04 om 17.04.57

Sonja is achtendertig en ze heeft geen partner. Langzamerhand krijgt ze genoeg van de stilte in huis. Ze wil ook niet langer degene zijn die op etentjes in haar eentje aanschuift. Maar vooral wil ze het zeurende innerlijke stemmetje niet meer horen dat telkens vraagt: wat is er mis met mij waardoor ik geen partner kan vinden? Met deze vraag zoekt Sonja me op in mijn praktijk. Ze vertelt dat ze de nodige affaires en avontuurtjes heeft gehad. Als manager van een internationaal bedrijf heeft ze in elk stadje wel een schatje leren kennen. Maar zulke relaties waren altijd hevig en kortstondig. ‘Mijn vriendinnen noemen me Sexy Sonja omdat ik zo vaak met een nieuwe vriend kwam aanzetten. Maar ik voel me eerlijk gezegd eerder Sneue Sonja, omdat geen enkel vriendje bij me wil blijven.’ Er zijn veel vrouwen zoals Sonja, maar ook mannen kunnen lijden onder het feit dat ze geen relatie hebben. Ze zijn niet alleen eenzaam, ze hebben ook een laag zelfbeeld en weinig zelfvertrouwen. Ondanks soms verwoede pogingen kunnen ze geen geschikte man of vrouw vinden. Zij treffen alleen maar oninteressante kandidaten, of hun dates schrikken terug voor hun net iets te grote enthousiasme. Het is nu eenmaal niet aantrekkelijk om met iemand een relatie aan te gaan, die op het tweede afspraakje al een ring overhandigt, of die je na een week aan de familie voorstelt. Wat is er mis met deze mensen? Over het algemeen zijn zij niet onaardig, dom of lelijk. Missen ze de sociale intelligentie om van een date een partner te maken? Ontbreekt het hun aan communicatieve vaardigheden? Dit is wel vaak wat zijzelf denken. Maar het zit dieper. Deze mensen hebben nooit geleerd om zich te hechten. Ze durven niet.

Hechting: met z’n tweeën sta je sterker
Bindingsangst en verlatingsangst zijn twee kanten van dezelfde medaille. Deze medaille heet hechting. Dit begrip is afkomstig van de Engelse psychiater John Bowlby (1907-1990). Volgens Bowlby hechten wij aan elkaar om onze overlevingskansen te vergroten. Met zijn tweeën sta je sterker. Je kunt vijanden beter afweren en je kunt gemakkelijker kinderen grootbrengen door de taken goed te verdelen. Bowlby stelde dat we ons leren hechten aan een ander in de eerste drie jaar van ons leven. De eerste persoon aan wie we ons hechten, is meestal onze moeder. Als zij gevoelig is voor onze signalen en daarop in actie komt – dat wil zeggen dat zij reageert op huilen, lachen en gebaren – dan kunnen we ons veilig aan haar hechten. Onveilige hechting ontstaat doordat een moeder niet of onvoldoende reageert op haar kind. Mama komt niet, wat ik ook doe, leren zulke kinderen. Zij trekken zich emotioneel terug, krijgen minder zelfvertrouwen en presteren later slechter op school. Als volwassenen slagen zij er niet in om echt intiem te worden met een ander. Soms lukt het helemaal niet om relaties aan te gaan. Tegenwoordig leggen psychologen minder nadruk op de eerste levensjaren. We vinden nu dat mensen ook later in hun leven onveilig gehecht kunnen raken, bijvoorbeeld door een nare relatiebreuk, door bedrog van een geliefde of door een emotioneel uitputtende relatie.

Blijf bij mij!
Onveilig gehechte volwassenen compenseren hun onveilige gevoel ofwel door zich in overdreven mate te hechten ofwel door zich aan niemand te hechten. Mensen die zich te veel hechten doen dat om de angst voor verlating de kop in te drukken. Zij vechten om elk beetje aandacht dat ze maar kunnen krijgen en ze willen alles samen doen met hun geliefde. Soms raken zij volkomen afhankelijk van hun partner en erger: ze worden ziekelijk jaloers, gaan de ander controleren of zelfs stalken. Angstig gehechte mensen gebruiken seks als een manier om een partner die voor hun gevoel elk moment kan weglopen aan zich te binden.

Laat mij maar!
Mensen die zich niet hechten verdiepen zich amper in hun ‘oninteressante’ partners, doen alles het liefst alleen en delen weinig van hun gevoelsleven. De seks verloopt moeizaam, omdat dit al snel te intiem wordt. Liever houden zij de seks mechanisch, bijna onpersoonlijk. Seks is meer een prestatie of de bevrediging van een lichamelijke behoefte dan een liefdesverklaring. Bij Sonja's vele veroveringen ging het nooit om contact maken, maar om scoren. Sonja gebruikt mannen voor haar seksuele bevrediging, of om mee te pronken bij vriendinnen. Zelfs nu ze een relatie wil is een man voor haar weinig meer dan een middel voor het opheffen van eenzaamheid.

Tips:
Hechten kun je leren. Hechtingsproblemen kunnen ontstaan in de kindertijd, of tijdens de adolescentie en vroege volwassenheid als mensen hun eerste (ongelukkige) relaties hebben. Mensen denken dan vaak dat zij nu niet meer kunnen herstellen wat er vroeger is misgegaan. Dit hoeft niet zo te zijn. Hechten kun je wel degelijk leren.

1. Observeren
Zoals elk leerproces begint leren hechten met observeren. Ik raad cliënten vaak aan om hun gevoel van onveiligheid te observeren. Wanneer komt het op? In welke situaties en bij welke personen? Het blijkt dan vaak dat zij niet alleen op hun hoede zijn bij hun partners of dates, maar ook bij collega’s en zelfs bij de bakker. Altijd is er dat gevoel van onvermogen, van een buitenstaander te zijn, van de juiste toon niet kunnen aanslaan.

2. Evalueren
Stap twee bij leren hechten is achteraf bedenken hoe onveilige situaties anders hadden kunnen verlopen. Wat had je kunnen zeggen, doen of laten om de situatie prettiger te maken? In deze fase vraag ik cliënten soms om de kunst af te kijken bij anderen, dus om luistervink te spelen op feestjes of op de werkvloer, dan wel om bij tv-programma’s te letten op manieren waarop mensen persoonlijk contact maken. Hoeveel delen zij van hun gevoelens? En op welke manier?

3. De praktijk
De laatste fase van leren hechten bestaat uit het opzoeken van moeilijke situaties of personen en het geleerde daar ‘live’ in praktijk te brengen. Hechten begint met contact maken, dus met het delen van persoonlijke gedachten en gevoelens. Deel je te weinig, dan ontstaat er geen contact. Deel je te veel, dan schrik je mensen af. Het vinden van de juiste balans kan even duren, ook omdat verschillende situaties vragen om een verschillende mate van openheid. Sonja is het na een paar maanden oefenen gelukt. Ze merkte dat de omgang met potentiële partners, collega’s en zelfs vriendinnen zich verdiepte, omdat ze vragen ging stellen en leerde luisteren. Haar neiging om te veel van zichzelf te delen nam af, waardoor ze meer intieme en leuke gesprekken had. ‘Ik merkte dat ik me ontspande. Met andere woorden: vroeger was ik gespannen als ik met mensen omging. Zonder het te beseffen.’ Sonja heeft nu een vriend met wie ze een latrelatie onderhoudt, naar verluidt tot wederzijds genoegen. +

Schermafbeelding_2015-05-04_om_17.04.57