RADAR+ Online

Word Abonnee

tekst: Lara Aerts | fotografie: Annemarijne Bax


Dapper zijn kun je leren

No guts no glory: dat gezegde is niet bemoedigend voor de angsthazen onder ons. Maar volgens antropoloog, wetenschappelijk onderzoeker, schrijver en trainer Roanne van Voorst (36) is er hoop. Zij deed onderzoek - en promoveerde cum laude - naar risicogedrag en veiligheidsgevoel.

Marijn

Roanne van Voorst (1983) is antropoloog en schrijfster van zowel non-fictie als fictie. In 2014 promoveerde zij cum laude aan de Universiteit van Amsterdam.

promo3nrs

Vroeger had Roanne hoogtevrees, faalangst, was ze bang voor honden en durfde ze na een auto-ongeluk niet meer te rijden. Inmiddels is ze fanatiek bergbeklimmer, schrijft ze boeken, geeft ze presentaties en trainingen, begeleidt ze promovendi, heeft ze een hond en zit ze ook weer gewoon achter het stuur. De inzichten uit haar onderzoek paste ze toe op haar eigen leven. Roanne: ‘Omdat ik zelf een angsthaas was, was ik gefascineerd door mensen die gevaar opzoeken, zoals bergbeklimmers die geen touw gebruiken. Waarom zijn zij moedig en was ik dat niet? Om daar achter te komen, ging ik veel tijd doorbrengen met de dapperste mensen ter wereld: bergbeklimmers, soldaten en mensen die noodhulp geven in rampgebieden. Ook woonde ik een jaar bij mensen in een sloppenwijk naast een rivier die regelmatig overstroomt. Hoe kunnen zij rustig leven en slapen terwijl ze constant gevaar lopen? Ik merkte dat zij vaak dezelfde kalmeringstechnieken gebruiken als die klimmers of noodhulpmedewerkers, zoals het opwekken van een veiligheidsgevoel door visualisatie, of door het ontwikkelen van een noodplan dat je helpt effectief te handelen als het moet.’ De belangrijkste eyeopener voor Roanne was dat dappere mensen niet dapper of moedig zijn geboren. Roanne: ‘Al die mensen zijn bang. Alleen hebben ze leren omgaan met angst, paniek of permanente stress, zodat het ze lukt om onder alle omstandigheden kalm en relatief zorgeloos te blijven, en zelfs plezier te hebben. Het verschil tussen een daredevil en een angsthaas? Een dapper persoon weet hoe hij met zijn angsten moet omgaan.’

Je angst overwinnen: waarom zou je eigenlijk?
Ben je bang om te vliegen, een toespraak te houden of een boek te schrijven, waarom zou je het dan doen? Volgens Roanne is dat een legitieme vraag. ‘Natuurlijk, je kan makkelijk met de trein op vakantie. En je kan ook gewoon thuisblijven. Maar mensen bestaan uit meer dan hun angsten, vaak hebben ze ook een verlangen of wens, zijn ze nieuwsgierig naar iets nieuws in het leven. Misschien willen ze hun kleinkinderen in Australië bezoeken of wil hun partner dolgraag een hond. Het is zo zonde om dat allemaal te vermijden omdat je denkt dat je niet over je angst heen kan komen. Zodra je angsten conflicteren met je wensen, heeft het zin om jezelf te leren wat moediger te worden.’

Adrenalinejunkies zijn eigenlijk controlejunkies
Een ander inzicht dat Roanne kreeg tijdens haar onderzoek is dat mensen die gevaarlijke sporten of banen hebben niet per se adrenalinejunkies zijn. ‘Men denkt dat ze een kick krijgen van het gevaar, van de adrenaline. Maar ik merkte dat dat niet zo is. Niet het gevaar zelf, maar het vermogen om extreem rustig te blijven in een extreem risicovolle
situatie levert de kick op.’
Er is volgens Roanne niet één manier die voor iedereen werkt om van je angst af te komen. Maar wat bij veel mensen succes heeft is het visualiseren van een realistisch scenario waarin je ook oefent met falen. Roanne: ‘Stel, je bent bang voor het houden van een lezing of voor een toespraak tijdens een huwelijk. Het helpt om te visualiseren dat je die toespraak houdt en dat-ie oké gaat. Je komt het podium op, begint met praten, maakt een klein foutje, herstelt dat foutje, enzovoorts. Bij het interviewen van mensen die bergen beklimmen zonder touw, ontdekte ik dat zij zo hun routes voorbereiden. Ze stellen zich niet voor dat alles perfect gaat en ze de beste klimmer ter wereld zijn, want dan valt het in het echt enorm tegen en raken ze in paniek als ze misgrijpen of uitglijden, terwijl ze dan juist kalm moeten reageren. Maar ze visualiseren ook geen rampscenario, want dat werkt verlammend. Klimmers stellen zich voor dat ze de route beklimmen en dat ze kleine fouten maken, en die ook weer herstellen.’

Zachtaardig oefenen
Heb je hoogtevrees, ga dan niet ineens naar de top van de Eiffeltoren. Roanne: ‘Als je dat doet, komt er zo veel adrenaline vrij dat je lichaam de volgende keer die oefening niet meer wil doen.’ Wat juist wel helpt, is het zachtaardig oefenen. Je zoekt het punt op waarop je al wat spanning voelt, maar die wel nog kan verdragen. Dat herhaal je verschillende keren per week, en vervolgens ga je steeds een stapje verder.’ Op deze manier kwam Roanne van haar rijangst af. ‘Ik ging in de auto zitten, startte de motor en zette ‘m weer af. En dat drie keer per week – het gaat erom die oefening vaak te herhalen, zodat je lichaam ‘leert’ dat ere geen gevaar is. Elke keer ging ik een stapje verder tot ik op een goed moment weer rondreed zonder in paniek te raken.’
Het maken van kleine stapjes kan ook mensen met een fobie helpen. Ben je bang voor de tandarts, dan ga je eerst een keer in de wachtkamer zitten. De volgende keer in de tandartsstoel. De keer daarop kijkt de tandarts in de mond, enzovoort, tot er daadwerkelijk wordt behandeld. Daarbij is het bij fobieën belangrijk te zorgen voor realistische informatie. Veel mensen zijn bang voor een behandeling, omdat ze denken dat er iets heel engs of pijnlijks gaat gebeuren, terwijl dat niet per se waar is. Dus ik adviseer mensen eerst een gesprek met de behandelaar waarbij alles rustig wordt uitgelegd en de ingreep in hun hoofd niet enger wordt dan nodig. Voor fobische mensen is het ook belangrijk het gevoel van controle (terug) te krijgen. Angst is vaak gebaseerd op het gevoel dat je alles uit handen geeft. Daardoor voelen mensen zich onveilig. Het helpt om van tevoren te bedenken wat een gevoel van controle kan geven. Bijvoorbeeld: duidelijke afspraken maken met de behandelend arts, stop mogen zeggen, een pauze kunnen inlassen.’

Uitstelgedrag is een symptoom van faalangst
Veel mensen vertonen uitstelgedrag in hun werk, volgens Roanne een symptoom van faalangst. ‘Mensen zijn vaak bang om zich te zetten tot het echt diepe denkwerk, de langdurige focus. Logisch: nadenken over ingewikkelde dingen is moeilijk, je kunt in de war raken en onzeker worden. Het is vaak makkelijker om je over te geven aan facebooken, appen en internetten; bezigheden die weinig moeite kosten maar onze hersenen instant belonen.’ Maar ook faalangst kan je overwinnen met behulp van wetenschappelijke inzichten. Roanne: ‘Wat bij veel mensen werkt als ze aan een lastige taak moeten beginnen, is het minder eng te maken aan de start. Als ik een nieuw boek wil schrijven, dan voelt zo’n leeg beeldscherm nogal intimiderend. Ik help mezelf door de koudwatervrees heen door naar een cafeetje te gaan met alleen een oud notitieboek, een pen en wat inspirerende tijdschriften; geen laptop, geen telefoon. Daar spreek ik met mezelf af dat ik twee uur geconcentreerd ga werken. Het eerste uur blader ik door tijdschriften of boeken en schrijf ik alles op waar ik ‘iets’ bij voel wat interessant kan zijn. Het tweede uur schrijf ik associaties op en daarna mag ik lekker naar huis! Op dag 2 maak ik een allereerste structuur. Dag 3 werk ik die verder uit – wat komt er in elk hoofdstuk? Op de dagen die volgen, krijgen de hoofdstukken vorm. Vlak voor ik klaar ben met werken, maak ik een plan voor de volgende dag. Zo zorg ik ervoor dat de hoeveelheid werk me niet lamslaat. Ik werk elke dag kort, maar – heel belangrijk – zonder afleiding! Daardoor houd ik voldoende energie en zin over om door te gaan. Het lijkt een traag proces, maar voor ik het weet is mijn boek af.’

Meer informatie over Roanne, haar boeken, trainingen en ander materiaal: roannevanvoorst.com




Sluiten

INHOUDSOPGAVE
Special over wonen
RA04_4TM5_INHOUD.jpg